ELSAMPROJEKT Polska

Autor:	Marek Młynarz - Dyrektor Techniczny Elsamprojekt Polska Sp. z o.o.
Tytuł:	DOŚWIADCZENIA PRZYGOTOWYWANYCH PROJEKTÓW BLOKÓW PAROWO-GAZOWYCH W POLSCE

    1.    Wstęp
    2.    Realizacje
    3.    Co to jest blok parowo-gazowy
    4.    Organizacja Projektu
    5.    Faza przetargowa i podpisanie kontraktu
    6.    Organizacja Inwestora
    7.    Doświadczenia realizacyjne
    8.    Podsumowanie

1.    WSTĘP

Dywersyfikacja źródeł paliwa dla polskiej elektroenergetyki jest już faktem.

Założenia czystego (czystszego) nieba i wypełnienia protokołu z konferencji energetycznej
w Kioto wymuszają określone działania. Konsekwencją jest rozwój bloków parowo- gazowych jako najprostszego, technologicznie sprawdzonego i najmniej kontrowersyjnego (w stosunku do energetyki jądrowej) rozwiązania.

Nie jest jednak możliwe odejście polskiej energetyki od węgla. W związku z powyższym należy liczyć się z tym, że podstawowe potrzeby energetyczne kraju będą przez długie lata opierać się o to paliwo. Odpowiednie inwestycje pro-ekologiczne typu: modernizacja palników, elektrofiltrów, wprowadzanie Instalacji Odsiarczania Spalin, kotły fluidalne to podstawowe działania czyniące węgiel bardziej pro-ekologicznym paliwem. Wykorzystanie gazu jako paliwa stanowi pewne novum. Sprawdzone technologie z wykorzystaniem przemysłowych turbin gazowych pozwalają na uzyskiwanie nieosiągalnych w układach wykorzystujących węgiel sprawności obiektu sięgających nawet do 55%. Wkomponowanie tak wysoko-sprawnej produkcji energii elektrycznej do ciepłownictwa to czysty zysk dla środowiska.

Czy jest to przyszłość polskiej energetyki ?

Na pewno nie energetyki podstawowej, która będzie przez długie lata oparta o węgiel (kamienny i brunatny), ciepłownictwo w skojarzeniu, szczególnie w regionach oddalonych od kopalń węgla to oczywiste rozwiązanie dla wprowadzania bloków parowo-gazowych.

Wiele miast o rozwiniętym systemie ciepłowniczym planuje zainstalowanie bloków parowo-gazowych. Jest to rozwiązanie szczególnie korzystne w przypadku gdy istniejące źródło ciepła to ciepłownia wyposażona wyłącznie w kotły ciepłownicze, lub technicznie zużyte turbozespoły.

Wprowadzanie nowej technologii to jednak wyzwanie, z którego należy sobie w pełni zdawać sprawę i pewne meandry procesu inwestycyjnego będą podstawowym tematem mojego wystąpienia.

2. REALIZACJE

Konsekwentnie trzymając się tezy, że rozwój i wprowadzanie dużych (przez duże rozumie się +50MWe ) bloków parowo-gazowych w Polsce to będą bloki ciepłownicze pracujące w skojarzeniu zlokalizowane w miastach o rozwiniętej sieci ciepłowniczej można dla celów porównawczych przytoczyć kilka przykładów:

Nie rozpatrując wszystkich obiektów w Polsce (za co z góry przepraszam przedstawicieli obiektów pominiętych) chciałbym wspomnieć (z komentarzem):

    ·    EC Lublin-Wrotków - klasyczna ciepłownia, obsługująca duże miasto, gdzie dotychczas nie wprowadzono produkcji ciepła w skojarzeniu;
    ·    EC Rzeszów - klasyczna ciepłownia, obsługująca duże miasto, gdzie dotychczas nie wprowadzono produkcji ciepła w skojarzeniu;
    ·    Elektrownia Szczecin - siłownia o znaczącym udziale w zasilaniu w ciepło miasta Szczecin, o technologicznie wyeksploatowanych turbozespołach gdzie zainstalowano i uruchamiana jest nowoczesna jednostka ciepłownicza ok. 50MWe przystosowana do współpracy z kotłami odzysknicowymi i Turbinami Gazowymi, koncepcja rozwoju zależna od potencjalnego Inwestora;
    ·    EC Zielona Góra - nie dokończone ustalenia co do skali obiektu, układu własnościowego, itp.;

Wspomniane obiekty wraz z istniejącą infrastrukturą dystrybucyjną niezależnie od uwarunkowań prywatyzacyjnych są klasycznym przykładem, gdzie istnieje podatny grunt na realizację przedsięwzięcia inwestycyjnego blok parowo-gazowy (z zaznaczeniem ciepłowniczy).

W dalszych rozważaniach zakłada się, że bloki p-g w Polsce będą realizowane głównie jako obiekty energetyczne pracujące w skojarzeniu czyli będą to elektrociepłownie zasilające już istniejące systemy ciepłownicze.

3.    CO TO JEST BLOK PAROWO-GAZOWY

Panujące trendy inwestycyjne i oczekiwania w stosunku do bloków parowo-gazowych narzuca konieczność odpowiedzi na ogólną definicję zalet tych jednostek:

    1.    Cechuje je niezaprzeczalnie wyższa sprawność;
    2.    Stosowane jest paliwo uznawane za ekologiczne;
    3.    Koszty inwestycyjne są znacząco mniejsze:
        A/    Blok p-g stawia się za około 0.6 mln. USD / 1 MW
        B/    Blok węglowy z infraktruskurą pro-ekologiczną za nie mniej niż 1,2 mln USD / MW;
    4.    Cykl inwestycyjny jest znacząco skrócony;
    5.    Łatwość wkomponowania nowego obiektu w infrastruktury już istniejącej EC;

Realia techniczne bloku p-g można w uproszczeniu zdefiniować następująco:

    1.    Turbogenerator gazowy - to skomplikowany palnik produkujący dodatkowo energię elektryczną .
    2.    Kocioł odzysknicowy - to wymiennik ciepła typu spaliny / woda / para;
    3.    Turbogenerator parowy - uproszczony, bez wymienników regeneracyjnych klasyczny turbogenerator.
    4.    Instalacje poza-blokowe - tak jak w konwencjonalnej elektrowni z dodaniem bardziej rozbudowanych węzłów paliwowych i stacji przygotowania gazu.

4.    ORGANIZACJA PROJEKTU

W przypadku elektrociepłowni podjęcie decyzji o celowości budowy bloku p-g jest decyzją Zarządu Spółki / Właściciela opartą o studia wykonalności (feasability studies) realizowanych przez wiele podmiotów, w tym też organizacji naukowych aktywnych na danym terenie.

Decyzja zapada i co dalej?

Ustalone zostało, że budujemy ale jesteśmy na początku korowodu uzgodnień, które w wyniku umożliwią danie " zielonego światła " dla inwestycji, aby wymienić tylko niektóre to:

    ·    Uzgodnienie z samorządem lokalnym Warunków Zabudowy i Zagospodarowania Terenu;
    ·    Uzgodnienie z dostawcą gazu na przyłączenie;
    ·    Uzgodnienia z PSE / Zakładem Energetycznym na odbiór energii;
    ·    Umowa z lokalnym dystrybutorem ( MPEC ) na zakup energii cieplnej;
    ·    Ustalenia z bankami kredytującymi
    ·    Etc.

Po zatwierdzeniu w/w uzgodnień pierwszym i najważniejszym krokiem jest ogłoszenie przetargu na realizację.

Inwestor musi precyzyjnie określić założenia dla Wykonawcy tak aby dostarczony obiekt spełniał wymagania wynikające z poprzedzających prac studialnych, to znaczy:

    ·    Dostosowanie Oferty do założeń Inwestora w zakresie mocy elektrycznej i cieplnej;
    ·    Wypełnienie zakładanych sprawności instalacji;
    ·    Dostosowanie nowego obiektu do już istniejącej infrastruktury;

Faza przygotowania materiałów przetargowych w świetle doświadczeń jest najważniejszym etapem procesu inwestycyjnego i wpływa na kształt i jakość źródła.

Zadanie to należy zlecić firmie doradczej z doświadczeniem w projektowaniu, nadzorze i pewnej wiedzy eksploatacyjnej.

Przykładowo umowa serwisowa będąca pewną specyfiką bloków parowo-gazowych musi być przygotowana i wynegocjowana przez podmiot znający dogłębnie realia tych instalacji. Ma też niebagatelny wpływ na stronę ekonomiczną w fazie kontraktowej i późniejszej eksploatacji.

Przygotowanie przetargu jest sprawą fundamentalną. Konsekwencją jakości materiałów przetargowych jest wybór Wykonawcy, przygotowanie ostatecznej specyfikacji oferty i sama realizacja.

Można zadać pytanie kto jest odpowiedzialny za ten etap. Oczywistą odpowiedzią jest - Inwestor. Jest to obiektywna prawda ale nie do końca.

Faktem jest, że to Inwestor uwikłany w sprawy organizacji przetargu, realizacji finansowania, załatwiania pozwoleń i uzgodnień jest podmiotem najbardziej zaangażowanym w przyszłą inwestycję.

Inwestor obiektu p-g w Polsce to w większości przypadków operator EC posiadający wizję rozwoju swojego zakładu, znający realia rynku odbioru energii cieplnej / elektrycznej na swoim terenie i wystawiony na panującą presję konieczności modernizacji / restrukturyzacji. Dodatkowym elementem jest nie do końca sprecyzowana i zrealizowana wizja własnościowa, która ma decydujący wpływ na płynność decyzyjną.

Aby nie operować ogólnikami podam dwa przykłady:

1. EC Lublin-Wrotków: Wstępna decyzja o realizacji bloku p-g (największego w Polsce) zapadła w 1995 ale sprawy związane z finansowaniem budowy, strukturą własnościową spowodowały, że kontrakt został podpisany dopiero w 2000 (de facto z ponad rocznym opóźnieniem). Konsekwencje dla odbiorców można w tym przypadku uznać za niedostrzegalne, jednakże płynność procesu inwestycyjnego została zakłócona.

2. Elektrownia Szczecin: obiekt obsługujący sieć ciepłowniczą miasta Szczecin został wyposażony w nowoczesną turbinę ciepłowniczą wraz z kompatybilnym systemem sterowania. Turbina ciepłownicza idealnie dostosowana do pracy w układzie blok p-g już jest uruchomiona a decyzja i finansowanie kotła / kotłów odzysknicowych i turbin gazowych jest ściśle powiązana z restrukturyzacją własnościową Zespołu Dolna Odra.

Jak wspomniano Inwestorem obiektów p-g są / będą elektrociepłownie. Struktura organizacyjna tych zakładów, szczególnie w zakresie służb inwestycyjnych w większości przypadków nie pozwala na samodzielną realizację przygotowania materiałów przetargowych, wyboru Dostawców / Wykonawców. Koniecznym jest wsparcie ze strony specjalistycznych firm doradczych i wprowadzenie do procesu inwestycyjnego podmiotu Inżyniera Kontraktu. Nie jest to absolutna nowość dla procesów inwestycyjnych ale dopiero w przypadku bloków p-g pełne zaangażowanie Inżyniera Kontraktu we wszystkich fazach procesu inwestycyjnego stała się faktem

Wybór Doradcy / Inżyniera Kontraktu jest szczególnie istotny , jest to bowiem organizacja, która we wszystkich fazach realizacji projektu wspiera Inwestora, koordynuje działania Wykonawcy i bierze na siebie odpowiedzialność za ostateczne powodzenie Inwestycji.

Inżynier Kontraktu powinien uczestniczyć w Projekcie od samego początku, czyli od definicji specyfikacji przetargowej, oceny ofert, wyboru Wykonawcy. Nadzór nad realizacją jest konsekwencją kontynuacją roli Inżyniera Kontraktu w procesie inwestycyjnym.

Faza rozruchu jest decydująca i stanowi ostateczną weryfikację pracy obiektu w stosunku do oczekiwań zdefiniowanych w Kontrakcie. Bloki p-g to novum w polskiej energetyce i etap rozruchu powinien być prowadzony pod nadzorem organizacji dobrze znających specyfikę tych instalacji.

Inżynierem Kontraktu powinna być firma o międzynarodowym autorytecie, o ugruntowanej pozycji na Polskim rynku, posiadająca niezbędne zaplecze techniczne dotyczące wszystkich branż i dysponująca szeroką bazą danych co jest gwarancją właściwego wypełnienia swojej funkcji i oczekiwań Inwestora.

Taka formuła roli Inżyniera Kontraktu jest z powodzeniem wprowadzona w EC Lublin-Wrotków i będzie realizowana w EC Rzeszów. Doświadczenia zdobyte na tych obiektach będą z pewnością wykorzystane na innych projektach p-g w Polsce.

5. FAZA PRZETARGOWA I PODPISANIE KONTRAKTU

Jak wspomniano wcześniej właściwe przygotowanie materiałów przetargowych jest podstawą powodzenia procesu przetargowego, którego uwieńczeniem jest wybór Wykonawcy i podpisanie Umowy.

Należy tu szczególnie zasygnalizować specyfikę obiektów p-g, które w większości nie będą obiektami budowanymi na dziewiczym terenie ale będą wkomponowane w istniejące obiekty i powiązane z już istniejącą (będącą w różnym stanie technicznym) infrastrukturą.

Dodatkowym elementem jest fakt otwartości polskiego rynku inwestycyjnego co w bezpośrednim tłumaczeniu należy przełożyć na stwierdzenie, że w większości przypadków Generalnym Wykonawcą będzie firma nie-polska. Niekwestionowanym elementem rynku jest ostra konkurencja. Firmy przystępujące do przetargu będą dążyły do przedłożenia jak najkorzystniejszej finansowo oferty, która będzie jak najlepiej odpowiadała specyfikacji przetargowej. Ale od jakości i precyzyjności samej specyfikacji będzie zależała budowa Kontraktu na realizację i ogólna atmosfera towarzysząca budowie.

Nie należy tu mieć żadnych złudzeń, że Wykonawca uwzględni w swoich kosztach prace dodatkowe wynikające z nieprecyzyjnego sformułowania specyfikacji. Hasłem podstawowym jest ścisłe określenie granic dostawy. Przyszły Inwestor zobligowany jest do uwzględnienia wszystkich szczegółów. Próby pozakontraktowego rozszerzenia zakresu prac dla Wykonawcy w trakcie realizacji są z góry skazane na niepowodzenie a koszty prac dodatkowych zazwyczaj są wyższe niż, gdyby dane zadanie zostało ujęte w Kontrakcie podstawowym.

Aby operować przykładem, w trakcie przygotowywania projektu szczegółowego na jednym z obiektów wyszło, że istniejąca sieć p-poż nie jest w pełni dostosowana do systemu nowej instalacji a dobudowywana nowa pompownia nie może być bezpośrednio wpięta w stary układ. Oczywiście sprawa jest do rozwiązania ale na drodze negocjacji, skomplikowanych ustaleń etc.

Jest to przykład podpierających tezę, że precyzyjna specyfikacja jest podstawą do płynnej realizacji inwestycji. Przez płynność należy tu rozumieć takie zapisy kontraktowe, które eliminują "wątpliwości" dotyczące zobowiązań Inwestora i Wykonawcy.

Pragnę tu podkreślić, że w tym aspekcie (tworzenie specyfikacji i przygotowywanie Kontraktu) rola Inżyniera Kontraktu zawodowo uczulonego na szczegóły jest szczególnie istotna.

Z drugiej strony należy podkreślić kluczową rolę służb inwestycyjnych Inwestora w trakcie przygotowania do Projektu. To ci ludzie, najlepiej znający swój zakład muszą precyzyjnie określić jak nowy obiekt ma być wkomponowany w istniejącą infrastrukturę, które z już istniejących obiektów mogą być wykorzystane dla nowej inwestycji i jaka jest wymagana skala ich modernizacji.

6. ORGANIZACJA INWESTORA

Przystępując do realizacji inwestycji Inwestor musi precyzyjnie zdefiniować swoją organizację. Fakt, że budowany obiekt jest inwestycją "pod-klucz", nie zwalnia Inwestora z prowadzenia nadzoru nad Wykonawcą.

Dodatkowym problemem, który niejako można określić jako specyfikę bloków parowo-gazowych jest fakt, że Inwestor nie posiada odpowiednich służb inwestycyjnych mogących w pełnym zakresie prowadzić nadzór. Jest to w pełni zrozumiałe bowiem inwestycje skali rozbudowa o blok p-g w danej EC realizowane są raz na wiele lat i nie jest uzasadnione rozbudowywanie pionu inwestycyjnego na w sumie ograniczony okres czasu.

Uzupełnieniem służb inwestycyjnych Inwestora jest wprowadzenie funkcji Inżyniera Kontraktu, który dysponując odpowiednim doświadczeniem i zespołem specjalistów z wszystkich branż w ścisłej współpracy z Inwestorem prowadzi nadzór nad realizacją inwestycji.

Sprawdzoną organizacją projektu jest powołanie Zespołu ds. Koordynacji Budowy kierowanego przez Głównego Koordynatora i koordynatorów branżowych działających w obszarach:

    ·    Realizacji umów
    ·    Budowlanym
    ·    Cieplno-mechanicznym
    ·    Elektrycznym i AKPiA
    ·    Gospodarki Wodnej
    ·    Dokumentacji i prac uzupełniających
    ·    Kosztów
    ·    Dostaw

Uzupełnieniem działań Zespołu ds. Koordynacji jest działanie Komisji działających w obszarach:

    ·    Opiniowania dokumentacji
    ·    Nadzorów branżowych
    ·    Przygotowania eksploatacji

Dodatkowo Inżynier Kontraktu powołuje zespoły specjalistyczne działające w obszarach:

    ·    Nadzoru inwestorskiego
    ·    Nadzoru realizacji
    ·    Uruchomień
    ·    Formalno-prawnym
    ·    Jakości

7.    DOŚWIADCZENIA REALIZACYJNE

Największym obiektem parowo-gazowym obecnie realizowanym w Polsce, to Rozbudowa EC Lublin-Wrotków o Blok Parowo-Gazowy 239 MWe / 140 MWt, gdzie Wykonawstwo / Dostawy realizowane są przez Konsorcjum Lurgi-Lentjes - Niemcy, ANSALDO - Włochy.

Inwestycja już wychodzi z ziemi i można powiedzieć, że w zakresie dokumentacji wchodzi w etap pośredni między dokumentacją podstawową a szczegółową.

Stopień zawansowania projektu pozwala dostrzec pewne aspekty procesu inwestycyjnego, które należy się spodziewać odzwierciedlają pewną specyfikę realizacji bloków p-g w Polsce i świadomość ich istnienia może poprawić realizację tego projekt u jak też przyszłych.

A/ Szczegółowość specyfikacji i zapisy kontraktowe

W trakcie prowadzonych narad zaczyna uwidaczniać się niedostatecznie precyzyjna w kilku punktach specyfikacja kontraktowa. Oczekiwania Inwestora nie pokrywają się w pełni z rozumieniem Wykonawcy. Zauważa się jednocześnie niechęć Wykonawcy do wprowadzania zmian, szczególnie jeżeli zmiany, rozszerzenia, ulepszenia implikują dodatkowe koszty.

Mimo, że takie stanowisko Wykonawcy jest zrozumiałe to jednak konieczność doprecyzowywania zakresu dostaw w trakcie projektowania pochłania sporo czasu, który mógłby być wykorzystany z lepszym pożytkiem.

B/ Organizacja budowy

Przyjęty schemat organizacyjny opisany ogólnie wcześniej zdaje egzamin. Służby Inwestora i Inżyniera Kontraktu w sposób dostateczny kontrolują aktualną sytuację i postęp prac co gwarantuje bieżącą jego weryfikację.

Stała kontrola pozwala na identyfikacje zagrożeń i egzekwowanie od Wykonawcy wypełniania zapisów kontraktowych w zakresie dotrzymywania harmonogramu i odpowiedniej jakości prac.

Należy podkreślić, że w interesie Inwestora jest terminowe zakończenie inwestycji.

C/ Implikacje wynikające z faktu, że Wykonawca to firma zagraniczna

Mimo kontraktowego wymogu nadrzędności Polskich Norm i przepisów Wykonawca nie zawsze stosuje się do tego zapisu. W niektórych przypadkach odmienność praktyki realizacyjnej Wykonawcy zagranicznego w stosunku do przepisów polskich wymaga dodatkowych konsultacji i jest przyczyną opóźnień.

Kwestia językowa jest pewnym problemem. Dotyczy to przede wszystkim dokumentacji i opisów. Językiem kontraktu jest język polski, a znaczna część opisów jest po niemiecku, angielsku a trafiają się i po włosku. Oczywiście należy się spodziewać, że z czasem Wykonawca dostarczy tłumaczenia ale zawsze będzie to z pewnym opóźnieniem i z ryzykiem, że dostarczona dokumentacja po jej przetłumaczeniu nie będzie w pełni już aktualna.

Wydłużony obieg dokumentacji stwarza pewne problemy na etapie uzgodnień i opiniowania szczególnie w fazie przygotowywania dokumentacji podstawowej i szczegółowej. Należy jednak oczekiwać, że do czasu przejścia do fazy montażu sprawy dokumentacyjne zostaną rozstrzygnięte.

D/ Jakość dokumentacji

Należy stwierdzić, że nawet firmy o międzynarodowej renomie mają ciężki start jeżeli chodzi o przedkładaną dokumentację. Dokumentacja przedkładana do oceny na obecnej fazie zaawansowania ( należy zaznaczyć, że kontrakt został podpisany w lutym 2000 ) pozostawia wiele do życzenia. Dotyczy to w szczególności stanu aktualizacji .

Sprawa językowa dotycząca dokumentacji została omówiona wcześniej.

8. PODSUMOWANIE

W swoim wystąpieniu przedstawiłem podejście praktyka i niektóre problemy przed jakimi staną Inwestorzy planujący realizacje bloków p-g.

Podsumowując pragnąłbym jeszcze raz uwypuklić te aspekty, które w mojej ocenie są kluczowe do zapewnienia powodzenia projektu:

    ·   Precyzyjne opracowanie specyfikacji przetargowej i kontraktu;
   ·  Wsparcie się od pierwszego etapu przedsięwzięcia inwestycyjnego na doświadczonym w realizacji bloków p-g doradcy technicznym;
    ·  Stworzenie w ramach organizacji Inwestora zespołu nadzorującego Wykonawcę;
· Skrupulatny nadzór Wykonawcy podczas wszystkich faz realizacji, począwszy od projektu podstawowego na rozruchu i ruchu gwarancyjnym kończąc.